Didgeridoo: alles wat je wilt weten!
De didgeridoo wint wereldwijd aan populariteit en erkenning. En terecht! Het is misschien 'slechts een holle buis', maar het beeld dat mensen soms hebben 'dat het instrument enkel een eentonig geluid voortbrengt', klopt echt niet. Een geoefende speler speelt gevarieerde ritmes, diepgaande transformerende klanken met rijke boventonen. Didgeridoo kent diverse speelstijlen en de mogelijkheden zijn eindeloos. De didgeridoo is bovendien een bijzonder instrument met een rijke cultureel-historische achtergrond en bijzondere gezondheidsvoordelen bij juiste beoefening. Kortom: de didgerdioo is het ontdekken waard en zorgt voor een muzikale én innerlijke reis.
Heb je een vraag, stuur 'm gerust!
Wat is een didgeridoo?
De didgeridoo is een van oorsprong Aboriginal Australisch blaasinstrument.
Is didgeridoo spelen moeilijk?
Het leren van de basistonen is relatief eenvoudig en pakken de meeste cursisten binnen een uur op. Voor gevorderde technieken en ritmes is meer tijd nodig. Het vraagt bijvoorbeeld beheersing van de ademhaling en het trainen van de wangspieren en ademhalingsspieren.
Hoe bespeel je de didgeridoo? / Hoe werkt de didgeridoo?
De basis van didgeridoospelen is het blazen in een holle stam of buis en daarbij de lippen te trillen. Bewegingen van de mond en kaak, de tong, keel en wangen hebben invloed op de klank, net zoals het middenrif waarmee je ademsteun kunt geven. Het werkt eigenlijk net zoals bij het spreken en zingen.
Stemkanaal beïnvloedt de klank van de didgeridoo, zonder dat de speler daadwerkelijk de stem gebruikt. Eigenlijk word je één met je instrument. Didgeridoospelers lukt het om de de glottis (stemspleet) tijdens hun spel te moduleren. Dat is het deel van het strottenhood (larynx) waar de stembanden zich bevinden. 
Stembanden maken stemgeluid -> optioneel bij het didgeridoospelen, maar de stem wordt door veel spelers wel gebruikt als extra dimensie, zoals dierengeluiden, zangtonen in harmonie met de didge, of juist trillend effect door interferentie/botsing van de geluidsgolven. De stem kan dus worden gebruikt om nog meer variatie in de klank te krijgen.
Ademtechnieken (gebruik ademhalings- en hulpademhalingspieren) -> zijn nodig om geluid voort te brengen, de toon vast te houden en hebben invloed op klank en ritme. Verschillende circulaire ademtechnieken geven eveneens verschillende klanken.
Hoe heet de basistoon van de didgeridoo?
De basisitoon van de didgeridoo noemen we de drone. Die maak je door de lippen te trillen en recht in het insrument te blazen. Ook onderscheiden we hoge tonen: de toots (ook wel trumpets genoemd).
Wat kost een didgeridoo? / Wat is een didgeridoo waard?
Didgeridoos zijn te koop in alle soorten en maten. Prijzen variëren van enkele tientjes tot honderden of zelfs duizenden euro's, afhankelijk van bijvoorbeeld speelbaarheid, artwork, productiemethode, bouwer, herkomst, culturele waarde, materiaal, etc.
Wat is circulair ademen?
Circulair ademen is het inademen door de neus, terwijl je de trilling/klank behoudt door lucht uit de mondholte te persen. De stuwbeweging kan op meerdere manieren worden gemaakt; met de wangen, kaak, of meer gevorderd, bijvoorbeeld door een luchtstootje of slag met de tong. Idealiter wordt dit gecombineerd met een diepe buikademhaling. Ook wordt het middenrif gebruikt, waarbij direct na het intrekken van de buik automatisch wordt ingeademd.
Circular breath is ook een waardevolle ademhalingstechniek zonder didgeridoo waarbij je inademt door de neus en de ademhaling uit de mond verlengt met samengeknepen lippen. Het verschil met de meest gebruikte circulaire ademtechnieken door de didgeridoo is dat je de lucht bij didgeridoospelen uitperst en niet uitadement.
Waar komt de didgeridoo vandaan?
Oorspronkelijk komen didgeridoos uit het (tegenwoordige) Australië. Ze zijn belangrijk in de Aboriginal cultuur van de oorspronkelijke bewoners. Tegenwoordig worden ze overal ter wereld gemaakt.
Hoe oud is de didgeridoo?
De oudste bewijzen van het bestaan van de didgeridoo zijn rotstekeningen van zo'n 1500 jaar oud (verschillende bronnen spreken van 1000 - 2000 jaar oud). De Aboriginal cultuur is er al veel langer. Daarom suggereren sommige bronnen dat het instrument meer dan 40.000 jaar oud kan zijn. Daar is echter geen bewijs voor.
Is de didgeridoo het oudste muziekinstrument ter wereld?
De oudste bewijzen van het bestaan van de didgeridoo zijn maximaal 2000 jaar oud. Er zijn fluiten van gierenbotten en mammoet-ivoor bekend die zo'n 40.000 jaar oud zijn. Als we ons op bewijzen baseren, is de didgeridoo dus niet het oudste blaasinstrument. Volledig uitsluiten kunnen we het ook niet.
Wat is de herkomst van het woord didgeridoo?
Didgeridoo is een van oorsprong Aboriginal Australisch muziekinstrument. Didgeridoo is een Westerste benaming. Het is waarschijnlijk een onomatopee (klanknabootsing) die zich uiteindelijk heeft ontwikkeld tot het woord didgeridoo. In het boek Narrative of a Voyage Round the World uit 1835 van T. B. Wilson wordt gesproken over een ebero. Het is ook zo opgenomen in de woordenlijst in het boek.
"To amuse us, as well as themselves, they turned to, and danced away with much mirth and glee round a large fire, to their own musical instrument, the ebero."
Wanneer maakten niet-Aboriginal mensen voor het eerst kennis met didgeridoo?
In het boek Narrative of a Voyage Round the World uit 1835 van T. B. Wilson is een afbeelding te vinden van een Aboriginal man die didgeridoo speelt. Dat is de oudst bekende Westerse documentatie. Het duurde nog veel langer voordat didgeridoo enigszins 'mainstream' werd buiten Australië. De eerste opname dateert van 1912. De eerste LP werd verkocht in 1953.
"The natives danced round it with great vigour and spirit, to the music, produced by one of their party from a long hollow tube."
Let op 'natives' is een koloniale term die werd gebruikt door Europese machthebbers. De afbeelding en letterlijke tekst is hier gebruikt om een historisch perspectief te bieden. Opvallend is de dunne vorm van het instrument.
Waar is een didgeridoo van gemaakt?
Traditionele didgeridoos worden meestal gemaakt van door termieten uitgehold Eucayptushout. Tegenwoordig worden didgeridoos gemaakt van vele houtsoorten en kunststoffen (pvc, carbon). Er bestaan ook didgeridoos van gecombineerde materialen zolas koper en hout. Er zijn zelfs didgeridoos van glas/kristal.
Kun je een didgeridoo zelf maken?
Ja, je kunt een didgeridoo zelf maken. Bijvoorbeeld van een pvc-buis (kies dan een buis voor drinkwatertoevoer (deze is getest op schadelijke stoffen) met een bijenwas mondstuk. Je kunt ook een stam of tak laten drogen, in de lengte doormidden zagen, uithollen en de twee helften weer aan elkaar lijmen.
Wat maakt didgeridoo-ademhaling effectief?
In de 'didgeridoo-ademhaling' zijn er meerdere technieken die we combineren, of bewust kunnen inzetten om lange (ondoorbroken) tonen en ritmes te spelen. Je ademhaling kan zorgen voor meer rust, of juist meer energie en meer gezondheid. In het didgeridoospel komen meerdere ademhalingstechnieken aan bod met elk een eigen klank en werking op het lichaam. Over het algemeen kunnen we stellen dat de neusademhaling en bewust gebruik van diafragma en ademspieren zorgen voor sterker ademhalingssysteem, meer adembewustzijn, meer ademvolume en letterlijk meer lucht.
De verbonden ademhaling is bijvoorbeeld een techniek waarbij in- en uitademhaling vloeiend in elkaar overlopen. Dit doen we bij uitstek als we circulair ademen op de didgeridoo, gecombineerd met een diepe buikademhaling. Dit heeft diverse fysieke en mentale voordelen, waaronder stressvermindering, verbeterde focus en een diepere ontspanning. En dan train je ook nog eens je ademhalingsspieren in de mond en keel, waardoor je op termijn mogelijk minder gaat snurken en/of minder ademstops hebt bij apneu. Ook kan het bewust worden en trainen van de ademhaling verlichting bieden bij astma of andere ademhalings- of stress gerelateerde klachten. Een goede coach kan je helpen een eventueel disfunctioneel adempatroon te keren als mooie bijkomstigheid van het leren didgeridoo spelen.
Lees meer over digeridoo en gezondheid.
Helpt didgeridoo tegen snurken?
Ja, er is beperkt wetenschappelijk bewijs dat didgeridoo spelen helpt bij snurken. Door het spelen, train je verslapte spieren in de mond en keel die het snurken kunnen veroorzaken. Daarnaast kan snurken verminderen doordat je beter door je neus en naar je buik ademt. Daarmee wordt je ademhaling effectiever en verlaag je stress.
Lees meer op didgeridoospelen.nl/snurken
Helpt didgeridoo tegen apneu?
Ja, er is beperkt wetenschappelijk bewijs dat didgeridoo spelen helpt bij obstructief apneu. Door het spelen, train je verslapte spieren die obstructief apneu veroorzaken (bijv. tong en verhemelte). Daarnaast kan het door je neus leren ademen bijdragen aan rustige slaap. Naar je buik leren ademen, verlaagt stress waardoor je apneu indirect beïnvloedt. Het aanleren van een gezond adempatroon kan apneu dus ook verminderen. Door het keren van een disfunctioneel adempatroon en minder stress zou je zelfs (indirect) invloed uitoefenen op centraal apneu maar dit is ingewikkeld te stellen omdat er veel verschillende oorzaken en ziektebeelden zijn die centraal apneu veroorzaken. Didgeridoo kan je dan wellicht wel helpen voor betere ontspanning overdag en meer energie.
Lees meer op didgeridoospelen.nl/apneu
Helpt didgeridoo tegen stress?
Ja, muziek kan stress verminderen, zowel door te luisteren als door zelf muziek te maken. Een onderzoek naar didgeridoo-meditatie gaf betere resultaten dan meditatie in stilte en heeft meer effect op acute stress. Daarnaast kunnen didgeridoo-ademtechnieken, afhankelijk van techniek en speelstijl, bijdragen aan ontspanning.
Lees meer op didgeridoospelen.nl/stress
Helpt didgeridoo tegen astma?
Ja, didgeridoo leren spelen kan bijdragen een gezond adempatroon, een sterker ademhalingssysteem en meer ademvolume, wat positieve effecten kan hebben bij astma (afhankelijk van de gebruikte ademhalingstechniek en speelstijl). Veel mensen met astma hebben ook een disfunctioneel adempatroon, dat een deel van de klachten kan veroorzaken.
Lees meer op didgeridoospelen.nl/astma
Helpt didgeridoo tegen COPD?
Ja, net zoals bij apneu en astma kan op een goede manier didgeridoospelen bijdragen aan de longgezondheid en een sterker ademhalingssysteem.
Zijn er aandoeningen waarbij je beter geen didgeridoo kunt spelen?
Er zijn medische beperkingen en aandoeningen waarbij voorzichtigheid geboden is. Tegelijkertijd kan de didgeridoo juist bij bepaalde klachten een positief effect hebben als je gezond leert spelen (minder stress en gezonder adempatroon kan juist positieve invloed hebben op de bloeddruk, longfunctie, vaatstelsel, etc.) Dit is echt afhankelijk van jouw specifieke situatie. Laat je begeleiden door een deskundige docent om te leren spelen en te bepalen welke didgeridoo en speelstijlen het meest geschikt zijn. Je hoeft niet per se keihard te blazen/persen en kan juist ontspannen leren spelen zonder al te hoge inspanning. Laat je altijd adviseren door je arts bij twijfel over jouw situatie.
Oogklachten (glaucoom / verhoogde oogdruk): Het bespelen van een didgeridoo kan de intraoculaire druk (oogdruk) verhogen. Wanneer je glaucoom of verhoogde oogdruk hebt, kan extra druk tijdens het spelen nadelige gevolgen hebben. Zeker bij beginners die hun ademhaling en instrument niet onder controle hebben (en daardoor simpelweg veel te hard blazen) en bij intensieve speelstijlen.
Vaatproblemen: De gebruikte adem- en blaastechniek (vergelijkbaar met de pursed lip breathing) kan zorgen voor een tijdelijke stijging van de bloeddruk en kan extra druk op de bloedvaten veroorzaken. Zeker bij beginners die hun ademhaling en instrument niet onder controle hebben (en daardoor simpelweg veel te hard blazen) en bij intensieve speelstijlen.
Aneurysma: Personen met een aneurysma dienen voorzichtig te zijn, omdat de druk tijdens het spelen kan toenemen. Zeker bij beginners die hun ademhaling en instrument niet onder controle hebben (en daardoor simpelweg veel te hard blazen) en bij intensieve speelstijlen.
Hoge bloeddruk (hypertensie): Bij onbehandelde of zeer hoge bloeddruk is het verstandig om voorzichtig te zijn met het spelen van de didgeridoo. Zeker bij beginners die hun ademhaling en instrument niet onder controle hebben (en daardoor simpelweg veel te hard blazen) en bij intensieve speelstijlen. Een juist gebruik van de didgeridoo kan ook een positief effect hebben.
Hartklachten: Hoewel didgeridoo spelen soms wordt aangeraden ter ondersteuning van de longfunctie (bijvoorbeeld bij astma), kan de fysieke inspanning en de opgebouwde druk voor mensen met ernstige hartziekten, hartritmestoornissen of een recent hartinfarct te belastend zijn. Een juist gebruik van de didgeridoo kan ook een positief effect hebben.
Ernstige longklachten: Voor personen met ernstige benauwdheid, kortademigheid, (chronische) longontstekingen en longziektes, is het ook goed om voorzichtig te zijn. Bij sommige aandoeningen kan gezond leren spelen een positief effect hebben, maar dit afhankelijk van jouw specifieke situatie en je manier van spelen.
Gehoorschade: Didgeridoospelen kan afhankelijk van de speelstijl en het instrument in meer of mindere mate extra druk geven in het oor. Zoals bij elk instrument is gehoorbescherming verstandig als het geluid hard is. Let erop dat je oordoppen niet helemaal dicht zijn omdat de luchtdruk tijdens het spelen kan variëren.
Liesbreuk: Het spelen van een didgeridoo kan leiden tot een verhoging van de druk in de buikholte. Deze verhoogde druk is een bekende risicofactor voor het ontstaan of verergeren van liesbreuken. Door rustig op te bouwen en op juiste wijze te spelen, versterk je je hele core en het bekkengebied. Dat helpt de druk op de buikwand beter op te vangen en werkt in dat geval preventief tegen liesbreuken. Het spelen van didgeridoo geeft een kleiner risico dan bijvoorbeeld trompet.
Is er wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van didgeridoo en didgeridoo-ademhaling op de gezondheid (snurken, apneu, stress, etc.)
Wetenschappelijk onderzoek naar didgeridoo en windinstrumenten
- Didgeridoo spelen voor obstructieve slaapapneu
Didgeridoo playing as alternative treatment for obstructive sleep apnoea syndrome: randomised controlled trial
Regelmatige didgeridootraining geeft verbeteringen in dagelijkse slaperigheid, snurken en apneu bij matige OSA in vergelijking met controlegroep.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16377643. Dit onderzoek is kleinschalig en levert beperkt wetenschappelijk bewijs. - Systematische review windinstrumenten & slaapapneu
The effect of playing a wind instrument or singing on risk of sleep apnea: a systematic review and meta-analysis
Overzicht van studies inclusief didgeridoo-onderzoek, met aanwijzingen dat spelen van bepaalde instrumenten geassocieerd kan zijn met verbeteringen in OSA-gerelateerde uitkomsten (Omvang onderoek beperkt).
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32536365 - Impact van muziekinstrument spelen op OSA
The Impact of Playing a Musical Instrument on Obstructive Sleep Apnea: A Systematic Review
Systematische review van instrumentgerelateerde interventies bij slaapapneu, inclusief windinstrumenten.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32363887
Ademhaling/diafragmatische ademhaling & gezondheid
- Diafragmatische ademhaling (buikademhaling) heeft positieve effecten op gezondheid
The health effects of diaphragmatic breating. Uitgebreide review van de gezondheidseffecten van diafragmatische (buik)ademhaling bij volwassenen op basis van RCT, met implicaties voor stress, fysiologie en symptomen.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41482169 - Diafragmatische ademhaling (buikademhaling) heeft invloed op angst
The Effectiveness of Diaphragmatic Breathing Relaxation Training for Reducing Anxiety
Gerichte diafragmatische ademhaling kan bijdragen aan vermindering van angst en fysiologische stress.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27553981
Muziek beïnvloedt emotie-regulatie en hersenactiviteit
- A systematic review on the neural effects of music on emotion regulation - deze review beschrijft hoe muziekperceptie en muziekactiviteit worden gekoppeld aan neurale structuren betrokken bij emotie-regulatie, en welke muziekervaringen (luisteren, zingen, improviseren) gewenste hersenactivatiepatronen geven.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24568004/
Meditatie met didgeridoo blijkt effectiever
- Didgeridoo Sound Meditation for Stress Reduction and Mood Enhancement in Undergraduates: A Randomized Controlled Trial
In deze RCT vergeleek men een 30-minuten didgeridoo-geluidsmeditatie met 30 minuten stille meditatie (focus op ademhaling) bij 74 undergraduate studenten. Beide groepen verbeterden significant wat betreft ontspanning en acute stress. Maar de groep die naar didgeridoo-geluid luisterde rapporteerde significant meer ontspanning en een grotere afname van acute stress dan de stille meditatie-groep. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31632840/
Neem contact op
Mag een niet-Aboriginal man didgeridoo spelen?
Ja. Dat wordt over het algemeen niet als een probleem beschouwd. Heb wel respect voor de culturele en ceremoniële waarde van het instrument voor Aboriginal mensen. Contemporary didgeridoospel is anders dan een traditioneel of ceremonieel ritme.
Mogen vrouwen didgeridoo spelen?
Soms bestaat de overtuiging, binnen en buiten Aboriginal gemeenschappen, dat het bespelen van de didgeridoo voorbehouden is aan mannen. Het kan zeker cultureel gevoelig liggen. In de toeristische, muzikale, niet-ceremoniële en niet commerciële context (en zeker buiten Australië) levert het vrijwel nooit discussie op als vrouwen didgeridoo spelen. In sommige gebieden en ceremoniële/spirituele contexten in Australië wordt de didgeridoo traditioneel wel door mannen bespeeld. Het is daarom goed om in Australië wat bewuster te zijn en er rekening mee te houden dat de didgidoo voor de oorspronkelijke bewoners van Australië veel meer is dan een muziekinstrument. Er rust geen algeheel taboe op het spelen door vrouwen in alle Aboriginal gemeenschappen.
Is didgeridoo spelen culturele toe-eigening (cultural appropriation)?
Dat kan door sommigen zeker zo worden gezien. Maar er is een groot grijs gebied in dit ethische vraagstuk. Respect voor de oorsprong en het niet ontnemen van kansen binnen Aboriginalgemeenschappen zijn daarom belangrijk..Ga je didgeridoo spelen? Verdiep je dan ook in de oorsprong en de cultuur. Leer je didgeridoo in Australië? Breng dan zeker een bezoek aan Aboriginal teachers en koop er een integer instrument. Leer je didgeridoo in Nederland? Zoek een bewuste docent en koop ook hier - bij voorkeur - een cultureel integer instrument . In elk geval geen instrument met fake aboriginal art, dan kun je nog beter voor een lokaal gebouwd instrument gaan. Het is niet voor iedereen financieel haalbaar om Australië te bezoeken, daarom vind ik het goed dat er ook leraren in Nederland zijn die oprechte passie voor het instrument én de historie en cultuur hebben. Als leraar probeer ik zo respectvol mogelijk met de historie en cultuur om te gaan als oprechte ambassadeur van dit prachtige instrument.
I respectfully acknowledge the Traditional Owners of the land in Australia and recognise their enduring connection to Country, culture, and community.
I honour the Aboriginal peoples as the cultural and spiritual custodians and original creators of the didgeridoo, and I pay my respects to their Elders past and present.
Hoe herken je een authentieke didgeridoo?
Een authentieke Aboriginal didgeridoo wordt gemaakt door een Aboriginal persoon in Australië. Een authentiek instrument is meestal van Eucalyptushout dat op natuurlijke wijze door termieten is uitgehold en heeft specifiek artwork (of is onbeschilderd). De binnenkant heeft een natuurlijke welving / organische vorm. Zelfs in Australië ben je niet gegarandeerd van een authentiek instrument, er is veel import vanuit Indonesië. Koop bij vookeur rechtsstreeks bij de bouwer/kunstenaar of bij een gerenomeerde winkel. Ook Nederland zijn goede betrouwbare adressen voor authentieke en integere instrumenten.
Waar is een didgeridoo-mondstuk van gemaakt? Kun je dit zelf doen?
Een mondstuk is traditioneel gemaakt van bijenwas. Er zijn ook veel didgeridoos die prima bespeelbaar zijn zonder was. Laat je niet verleiden om dure prefab mondstukken te kopen. Een blokje bijenwas van de lokale imker voldoet prima. Je snijdt er reepjes af en maakt ze zelfs met een föhn al zacht genoeg om ze in de juiste vorm te rollen en kneden. Gebruik een oud bord of snijplank want je krijgt het moeilijk schoon.
Kun je spelen met een baard?
Je kunt didgeridoo spelen met een baard maar het maakt het wel wat lastiger. Aboriiginal mannen met soms flinke baarden leveren het mooiste bewijs dat zelfs op hoog niveau spelen prima gaat. Het kan zijn dat je didgeridoo iets minder makkelijk aansluit op je mond of dat je je baard een beetje om het mondstuk heen moet leggen. Ook kan een bijenwas monstuk wat in je baard blijven plakken in een warme omgeving. Maar laat een baard je niet weerhouden om didgeridoo te leren spelen.