Blog

Doof, Blind én Didgeridoo

Afgelopen zaterdag mocht ik een didgeridoo ervaring verzorgen voor mensen met zowel een visuele als auditieve beperking, waaronder ook volledig doofblinde deelnemers. Het was een van de activiteiten tijdens de uitgaansdag van de Nederlandse stichting voor DoofBlinden, georganiseerd door Rotaryclub 's-Gravenhage Residentie. In ruim 10 jaar was dit zonder twijfel de meest bijzondere en uitdagende workshop die ik heb gegeven.

Door de deelnemers werd de didgeridoo namelijk vooral gevoeld in plaats van gezien en gehoord. Door hen ritme en frequentie (trilling) te laten ervaren, ontstond toch direct verbinding met dit bijzondere instrument. De deelnemers leerden de basistonen en slaagden er zeer goed in om samen een ritme te spelen.

Hoe leg je didgeridoo uit aan mensen die niet kunnen horen en zien?

Didgeridoospelen vraagt bewustzijn van het lichaam en de ademhaling. Spierbewegingen van bijvoorbeeld de lippen, tong, wangen en buik (middenrif) hebben invloed op de klank en het ritme. Maar hoe leg je dat uit aan mensen die je niet of nauwelijks kunnen horen en zien? Het uitleggen van buikademhaling en ademsteun zorgde bijvoorbeeld voor bijzondere momenten. Door hen mijn buik te laten voelen terwijl ik speelde, konden zij ervaren hoe het lichaam werkt als je 'vanuit je buik' een ritme speelt. Het leidde tot prachtige reacties.

En alhoewel ik terughoudend ben met het spelen op het lichaam van deelnemers in reguliere workshops, werkte het hier perfect om ze de magie van didgeridoo te laten ervaren. Het leidde zonder uitzondering tot prachtige reacties. De trilling activeert dezelfde hersengebieden als bij mensen die muziek horen. Fascinerend vind ik dat.

Eén van de deelnemers kon geen genoeg krijgen van de trillingen van de didgeridoo die hij bij het spelen op zijn lichaam kon voelen. Omdat de didgeridoo intense ervaringen teweeg kan brengen, houd ik goed in de gaten hoe deelnemers daarop reageren. Toen ik via de begeleider navroeg of ik beter kon stoppen, omdat non-verbale signalen (i.c.m. de aanwezige beperking) niet volledig duidelijk voor me waren, was het antwoord overduidelijk: "Nee, meer, meer, meer!" Het enthousiasme, de dankbaarheid en die pure beleving bezorgden mij deze dag meerdere keren kippenvel.

Ook de Aboriginal kunst op de traditionele didgeridoos die ik had meegenomen, werd op bijzondere wijze ervaren. Waar de meeste mensen kunst (dotpainting en houtsnijwerk) natuurlijk ‘gewoon’ kunnen bekijken, werd die hier vooral gevoeld. Zo werden vormen, structuren en patronen ontdekt. Aboriginal Dotpainting werkt verrassend goed als een vorm van ‘braillekunst’.

Communicatiewonderen

Daarnaast was ik diep onder de indruk van de samenwerking tussen deelnemers en begeleiders/tolken. Zij verrichten samen ware wonderen in de communicatie. Zo werd alles vertaald naar gebarentaal voor dove deelnemers en bijv. tactiele gebarentaal voor doofblinde deelnemers.

Aan de deelnemers: dank voor jullie enorme enthousiasme, positiviteit en humor. Jullie hebben mijn visie op de wereld weer een stuk verruimd.

01-06-2026

Het MDT OFFLINE-weekend van Fun en Fit Heenweg is een bijzondere ervaring voor jongeren. Ik mocht er een bijzondere workshop didgeridoo verzorgen. In een wereld vol schermen, is even volledig offline zijn best ongemakkelijk. Ik vind het zelf in elk geval best ingewikkeld. Ik kan m’n telefoon negeren, maar ik denk er dan nog steeds vaak aan. Ademen, ontspannen, focussen, luisteren naar je lichaam, nieuwe dingen leren én samen muziek maken zijn de perfecte afleiding.

Deelnemers leerden niet alleen de basis van het didgeridoospel maar ervaarden ook hoe muziek en ademhaling helpen bij ontspanning, concentratie en zelfvertrouwen. Dat sluit perfect aan bij de doelen van de #MaatschappelijkeDienstTijd (MDT). Iets doen voor een ander en/of de samenleving (programma met vrijwilligers en jongeren), talentontwikkeling en betekenisvolle ontmoetingen.

Naast samen heel veel plezier hebben, valt er met didgeridoo op meerdere lagen wat te ontdekken. Wat doet muziek met je? Hoe genereer je rust in je systeem met ademhaling als je ongemak ervaart? Wat gebeurt er met je als je in een nieuwe leerervaring zit én hoe komt dat overeen met gedragspatronen in je dagelijks leven? Hoe communiceren we zonder telefoon en zelfs zonder taal? Zelfregulatie, mindfullness, aandachtstraining, embodied cognition, samen leren door observatie, imitatie, interactie én creatieve expressie. Het heeft allemaal een plek!

Mooi om te zien hoe de jongeren samen spelen, leren, elkaar helpen, aanmoedigen en talenten ontdekken. Wat een ruimte ontstaat er dan zonder telefoon. De groep wist van geen ophouden, zelf na 1,5 workshop :-). Precies waar MDT OFFLINE om draait: groei, verbinding en een ervaring die je meeneemt, ook als je weer online bent.

18-11-2025

Ademen is hip. Maar wie stress ervaart, heeft wellicht niet de ruimte om uit te zoeken wat nou goed werkt in zijn/haar specifieke situatie. Hoe kunnen gecontroleerde ademhalingsoefeningen effectief zijn bij het reduceren van stress en angstgevoelens? 

In wetenschappelijk onderzoek naar het effect van lange en gecontroleerde ademhalingsoefeningen (Breathing Practices for Stress and Anxiety Reduction: Conceptual Framework of Implementation Guidelines Based on a Systematic Review of the Published Literature (PMCID PMC10741869)) zijn in 54 van de 72 interventies significante voordelen gevonden. 

Wat zijn kenmerken van ademhalingsinterventies die werken bij stress en angst? Wat zegt de wetenschap?

Belangrijke kenmerken van succesvolle interventies op het gebied van ademhaling in relatie tot stress en angst, zijn onder andere:

• Een ademhalingssnelheid die vooral langzaam is of een combinatie van langzaam en iets sneller; puur snelle ademhaling bleek minder effectief.

• Sessies van minstens 5 minuten; kortere sessies werkten minder goed. 

• Ten minste één begeleide sessie om de techniek goed aan te leren. Een gebrek aan adequate training kan de effectiviteit verminderen.

• Meerdere sessies verspreid in de tijd; niet slechts éénmalig. 

Ademhalingsoefeningen hebben vanwege hun toegankelijkheid (weinig kosten, weinig bijwerkingen, zelfstandig uitvoerbaar) veel potentie als interventie tegen stress en angst, maar vervolgonderzoek is nodig om optimale protocollen vast te stellen. 

Wat is de link met succesvolle ademinterventies en didgeridoo?

Ik maak graag de vergelijking met didgeridoo. Met adequate begeleiding, leer ik je op een gezonde manier spelen en dus ademen. Vijf minuten per dag oefenen kan al een effect hebben op je welzijn. Muziek maken, is ook gewoon leuk. Het maakt de ademhalingsoefeningen bijzonder toegankelijk. Het is dus voor de hand liggend dat je er langer mee doorgaat en het effect vergroot.

Mijn focus ligt dan wel op didgeridooles en ademcoaching voor volwassenen, maar soms vind het het leuk om met kinderen te werken. In de kinderopvang of het onderwijs bijvoorbeeld. Zo werd me gevraagd een "Lekker eigenwijze workshop" te geven bij een kindcentrum. Voor mij een leuke afwisseling. En ik vind het altijd bijzonder om te zien wat er met de kinderen ontstaat, ik gaf ze dus lekker de ruimte om te spelen en ontdekken. 

Met de didgeridoo spelen we ritmes die zijn gebaseerd op mondbewegingen, net zoals je spreekt maar dan zonder de stem. Daar wisten de kinderen wel raad mee. Ze gingen helemaal los op zelf bedachte ritmes. Leuk zo'n levende taal, gevoed door memes op TikTok en andere socials. Zo viel het ritme "Skibidi Sigma" goed in de smaak. Ach, ik word oud, ik heb thuis even moeten googelen wat het nou eigenlijk betekent ;-). En volgende keer zijn de woorden die de kinderen gebruiken waarschijnlijk weer helemaal anders.

Alle kinderen gaven om beurten hun ritme aan met de rhythm stick. Terwijl de rest volgde met de didgeridoo. Zo leren kinderen naast ritmes, ook naar elkaar luisteren, samenwerken, om hun beurt wachten en nog veel meer. Wist je dat kinderen met taal- en leesproblemen extra baat hebben bij muziek(les)? Goed in onderwijs en kinderopvang dus. Spelenderwijs heb ik aandacht voor articulatie, ademsteun, houding, zelfvertrouwen, cultuur, natuur, topografie. Er kan van alles aan bod komen.

Plezier met een serieuze noot dus. Al hebben sommige jonge kinderen hun geheel eigen beleving van de workshop. Een jongetje deed een kip na, toen we dierengeluiden maakten door de didgeridoo. Op het schoolplein hoorde ik dat zijn vader aan hem vroeg wat hij had gedaan. Zijn antwoord: "We hebben kippenles gehad". Top! Hij kon in elk geval zijn ei kwijt :-). En dat alleen is al helemaal fantastisch!

Mijn cursist heeft een leidinggevende functie bij de overheid. Een succesvolle baan met veel verantwoordelijkheid. Hij werkt hard, heel hard. Nog een paar jaar en dan mag hij met pensioen. Aan stoppen denkt hij echter nog niet. Ook in de les toont hij een enorme drive. Hard werken. Dat is wat hij (altijd) doet. En met succes, hij heeft er veel mee bereikt in zijn leven.

Maar ondertussen: zijn ademhaling zit hoog. Hij ademt oppervlakkig en veel door zijn mond. Dat betekent dat hij chronisch overademt. Dat soort dingen vallen me altijd direct op. Zijn systeem draait op adrenaline. Op de lange termijn is dat een uitputtingsslag.

Meerdere lessen op rij vraagt hij wanneer we nou eindelijk beginnen met de circulaire ademhaling. Hij heeft duidelijk een doel, dat hij als het even kan zo snel mogelijk wil bereiken. Hij is zeker niet de eerste cursist met ‘haast’. Mijn lesmethode werkt er als vanzelf naartoe. Dat hij voor sneller succes juist moet vertragen, kan ik hem maar moeilijk uitleggen. Het gaat wellicht een beetje teveel in tegen de principes die ons vanaf de basisschool zijn ingeprent. We worden toch een beetje klaargestoomd om als geoliede machine in te maatschappij te functioneren.

Ik pak de leercurve van goede oude Maslow erbij. Dat iets nieuws leren stress en frustratie oproept is normaal. Maar met die stressademhaling ga je niet sneller leren en wordt didgeridoospelen juist lastiger! “Vertraag, en geniet van de leercurve!”

Zijn adem doceren blijft voor mijn cursist lang ingewikkeld. In de eerste lessen heeft hij maar één stand en dat is zo hard mogelijk blazen. Vaak nog midden in mijn uitleg pakt hij zijn didgeridoo. Om weer te proberen. Maar hoe hard hij ook probeert. Zijn spel klinkt eigenlijk niet. Een didgeridoo kan klinken als een eentonige boormachine verderop, of als muziekinstrument met gevarieerde klanken en prachtige zuivere boventonen. Uiteraard streven we naar het laatste.

Hoe mensen zich in de les opstellen, vertelt me veel. De didgeridoo is dan echt een spiegel en is in staat om levens te veranderen. Wil je te snel? Of ben je te gestrest? Dan lukt het vaak totaal niet. Wanneer we beginnen met buikademhalingsoefeningen gaat het beter.  Zijn lichaam reageert direct op de veranderde ademhaling, hij kan niet stoppen met gapen. Dat kan meerdere oorzaken hebben, in dit geval het loslaten van spanning. Het lichaam komt in de rest & digest modus en maakt zich klaar om te rusten. Ik vind het tijd om de didgeridoo er weer bij te pakken. En dan ... blaast hij mooie en krachtige tonen. Nog wel met een grote inspanning, maar die komt nu in elk geval uit de buik.

 “Je hebt je hele leven al hard gewerkt! Dat hoeft hier even niet…”, zeg ik. Ik zie dat het hem raakt. Hoeveel mensen werken zich uit de naad maar voelen zich eigenlijk niet gezien? Ik laat zien hoe weinig lucht ik gebruik voor een toon uit de didgeridoo en nodig hem uit om ook eens met 10-25% van zijn kracht te blazen.” Dan klinkt een prachtige klank. "Misschien mag je in de rest van je leven ook wel beetje minder hard blazen."

Dat soort bewustwording vraagt aandacht. En aandacht vraagt vertraging. In de vertraging kan hij voelen. Dat is confronterend. Wanneer hij daaraan toegeeft, gaat hij merken wanneer hij hoog en door zijn mond ademt. Hoe moe hij eigenlijk is. En overwerkt. Door zijn ademhaling te sturen, kan hij na jaren van (te) hard werken zijn zenuwstelsel eindelijk weer een beetje tot rust brengen. Een lichaam is een complex systeem dat moeilijk te beïnvloeden is. Met de ademhaling hebben we via het middenrif toegang tot onbewuste processen in het autonome zenuwstelsel. Ik vind dat fascinerend. Vanuit de rust kan mijn cursist bewuste keuzes maken. Ik ben benieuwd! Of hij nu blijft werken of gaat genieten van een welverdiend pensioen. Rust en gezondheid gun ik hem van harte!

In mijn lessen heb ik al vele cursisten uit deze ‘overdrive’ gekregen’. Ook aan jou beste lezer, een gratis advies: word je bewust van de ratrace. En laat je niet gek maken. Haast gaat je leven niet verlengen! ‘Tijd maken’ doe je dus misschien juist door minder te doen.

In mijn didgeridooschool ontvang ik een vrouw van eind 50. Ze is lerares op een middelbare school en kampt met overspanningsklachten. Ze heeft weinig energie. We hebben tot nu toe mailcontact gehad om de les af te spreken. Als ze zich voorstelt, valt me direct op hoe zacht ze praat.

Ze vertelt me over haar werk en problemen die ze er ervaart. Haar ademhaling versnelt. Na gedeeltelijke uitval, gaat ze haar werk binnenkort weer volledig hervatten. Ik kan me werkelijk niet voorstellen hoe ze haar dagen überhaupt doorkomt in volle klassen met rumoerige pubers én deze manier van stemgebruik. Haar stem heeft amper draagkracht. Een juiste inzet van de ademhalingsspieren bij het spreken, is cruciaal voor een krachtige en gecontroleerde stem. Hoe kan ze gezond voor de klas staan als ze dit niet beheerst? Op deze manier is een dag praten wel erg vermoeiend. Bovendien: natuurlijk overwicht, authenticiteit en geloofwaardigheid zijn m.i. gerelateerd aan gezond stemgebruik met ademsteun. Voor professionele sprekers erg belangrijk. En dat zijn docenten! Een goed gebruik van het middenrif hangt ook nog eens samen met de houding die in het geval van mijn cursist alles behalve zelfverzekerdheid uitstraalt. We hebben een hoop te doen!

Als ik vraag of ze zich bewust is van haar stemgebruik, vertelt ze logopedie te hebben gehad. ‘Wat ze daar heeft geleerd, brengt ze nu in elk geval niet in praktijk’, bedenk ik me. Op mijn site heeft ze gelezen dat ze met didgeridooles ook meer kan leren ontspannen. Maar eigenlijk gelooft ze er zelf niet zo in. 

Aangezien ik een enorm oppervlakkige ademhaling zie, besluit ik daarmee te beginnen. Tijdens het blazen op de didgeridoo leer ik haar om de kracht meer uit haar buik te halen… Zo lang mogelijk gebruikmaken van de lucht die ze heeft ingeademd. Zo besparen we energie én kunnen we meer volume creëren wanneer we dat willen. Het helpt haar bovendien om uit haar hoofd te komen. Het zijn allemaal cadeaus die je krijgt als je bij mij didgeridooles volgt. Je leert allereerst goed spelen en, als je ervoor openstaat, kijken we tegelijk waar je gezondheidswinst kan boeken.

Wanneer de ademsteun lukt bij de klanken uit de didgeridoo, laat ik haar hetzelfde doen bij het uitspreken van een zin. "Blaas even goed uit, adem weer in door je neus en spreek met dezelfde beweging vanuit je buik.” Er klinkt een heldere stem, een fractie lager dan eerst. De uitdrukking op haar gezicht is vol verwondering, zo verbaasd is ze door haar eigen stemvolume! Van dit soort persoonlijke doorbraken kan ik enorm genieten. 

De eerlijkheid gebied me te zeggen dat we ook nog veel te doen hebben. Haar probleem is na één les zeker niet opgelost. Leren ademen op de juiste momenten in de zin, het verder verbeteren van de articulatie. En zo vaak oefenen en doen dat deze manier van ademen en spreken een automatisme wordt. Wat we nu al gewonnen hebben is vertrouwen. De vrouw gelooft weer dat positieve verandering mogelijk is, én daar begint de heling!

Er meldt zich een vrouw van in de 70 voor ademtherapie en didgeridooles. Nog voor de eerste afspraak heeft ze me meerdere keer gebeld voor adviezen tegen angstklachten. Eén keer belt ze midden in een paniekaanval. Aan de telefoon krijg ik haar weer rustig en maak snel een afspraak.

In de les vertelt ze over haar leven. Dit kenmerkt zich door een reeks traumatische ervaringen die zich overduidelijk hebben vastgezet op haar middenrif. Ze ademt veel te hoog en heeft een paradoxaal adempatroon. Ik zou haar omschrijven als onrustig, gespannen, continu in haar hoofd aanwezig, gehaast en onveilig in haar omgeving. Waar haar stress vandaan komt, weet ze haarfijn te benoemen. Toch weet ze het niet te doorbreken.

Eerdere behandelingen bij ademtrainers en therapeuten hebben niet het gewenste effect gehad. Als ik haar vraag een ademhalingsoefening te laten zien die ze van haar fysiotherapeut heeft geleerd, schiet ze direct in haar hoofd. Dat werkt niet, ik wil haar juist meer in haar lijf krijgen. We proberen een toon te blazen, maar ze heeft amper lucht en wordt direct duizelig. Met meer angst tot gevolg. Ze wil opgeven, maar het zou mijn eer te na zijn om haar zonder een succeservaring - hoe klein ook - te laten vertrekken.

Nu beginnen met didgeridoo heeft geen nut. Ik besluit te vertragen. Ik wil haar een moment van rust laten ervaren. Ze blijft delen wat ze allemaal heeft meegemaakt. Haar ademhaling wordt steeds hoger en oppervlakkiger. Dat is een bekend fenomeen. Bij de gedachte aan eerdere stressvolle ervaringen, reageert het lijf alsof de stressvolle gebeurtenis in het nu plaatsvindt.

Ik besluit haar nu niet verder te laten vertellen en eerst een begeleide ademhalingsoefening te doen. Ook zonder woorden kunnen we in beweging brengen wat vast zit in het systeem. Na een paar minuten begeleid diep ademen, voel ik haar energie veranderen. Mijn hooggevoeligheid komt goed van pas. Er komt verdriet los, maar ze heeft geleerd dat te verbergen. Het masker dat ze al jaren draagt, verbergt voor mij niet alles. “Je hoeft niets in te houden”, zeg ik. Die opmerking doet zichtbaar wat. “Adem het maar weg”. “Zie het als energie die je al veel te lang bij je hebt gehouden.” Dat doet ze.

We kiezen een onderwerp dat haar veel stress bezorgt en ademen er vervolgens met aandacht naartoe, doorheen én blazen het weg. Na drie kwartier in mijn les en na 10 minuten in de begeleide ademhaling, waarbij ik inspeel op wat ik bij haar voel, gebeurt er wat. Ik voel dat de zwaarte een beetje verdwijnt. ‘Mooi er gebeurt wat’, denk ik. Eindelijk een beetje ontspanning.

 “Nu doen we hetzelfde maar dan door de didgeridoo. Niet denken gewoon doen. Alles is goed." En dan… nog in de ontspanning van de ademhalingsoefening, blaast ze dan toch de eerste tonen uit dit magische instrument. Ik zie haar mondhoeken bewegen en er vormt zich een voorzichtige glimlach. “Heb je door dat je lacht”, vraag ik haar? Enigszins onbewust en verbaasd, reageert ze: “ja inderdaad ik lach weer, dat is lang geleden. Dit werkt echt!” Haar blijdschap krijgt meer ruimte, de lach harder. Mijn hart maakt een sprongetje. Dit is waarom ik een diepe passie voel voor dit werk. Het gaat nog wel even duren om haar ingesleten adempatroon echt te veranderen en voordat ze werkelijk door haar trauma’s kan bewegen. Of ze aanleg heeft voor didgeridoo? We gaan het zien, maar dat maakt ook werkelijk helemaal niets uit. Dit succesje hebben we alvast geboekt!